Grôôt Bosch Dictee beleeft woensdag 25 april de 23ste uitvoering

‘s-HERTOGENBOSCH - Om dialect te koesteren en als knipoog naar het Groot Dictee der Nederlandse taal. Dat waren de uitgangspunten van de initiatiefnemers vanuit de toenmalige cultuurhistorische vereniging De Boschboom om vanaf 1996 het Grôôt Bosch Dictee jaarlijks te verzorgen. De 23ste aflevering - voor zowel beginners als gevorderden - staat woensdag 25 april in Bibliotheek ‘s-Hertogenbosch op de rol.

Door Marc Smits

“Bosch kwekken kunnen veel mensen nog wel, maar in het Bossche dialect schrijven is een stuk lastiger. Je moet over flink wat incasseringsvermogen beschikken als deelnemer aan het Grôôt Bosch Dictee. Want met minder dan dertig fouten kom je er - zelfs als winnaar - niet vanaf. De beoordeling is de laatste jaren versoepeld. Tegenwoordig worden meerdere fouten in één woord slechts als één Bossche taalblooper aangerekend. “We laten geen deelnemers met zestig of zeventig fouten winnen. Het is bijgesteld en genormaliseerd”, aldus samensteller Frank Finkers, docent Nederlands aan het Koning Willem I College in ‘s-Hertogenbosch en docent Boschlogie.

Opzet
Gemiddeld 25 deelnemers doen mee aan het jaarlijkse Grôôt Bosch Dictee. Frank Finkers speelt daarbij in op de actualiteit zoals de vervanging van burgemeester Ton Rombouts in 2017. Samen met Ans van Dartel (voorlezer), juryvoorzitter Erwin Verzandvoort (medesamensteller Bosch Woordenboek), Nort Lammers, Noortje Marres en Germaine Wiegers - van Benthem (organisatie) verzorgt Finkers voor de tiende keer het Grôôt Bosch Dictee. Ooit gevraagd omdat hij te vaak had gewonnen en de vorige samenstelster van het dictee, Gerlaine Jansen, stopte. Het Grôôt Bosch Dictee kent drie onderdelen: een tekst, meerkeuzevragen over uitdrukkingen en grammaticale kwesties en een invuloefening. De deelnemers krijgen de spellingsregels toegestuurd. Deze zijn ook te vinden op de bijbehorende website van de Kring Vrienden van ‘s-Hertogenbosch.

Bijbels
Bosschenaar Gérard van Kessel (68) won het Grôôt Bosch Dictee in 2015 en 2017 en nam sinds 1999 zo’n vijftien keer deel. Van Kessel groeide op in de Bossche binnenstad - waar thuis overigens niet echt Bosch werd gesproken - en volgde de cursus Boschlogie. “Ik vind het moeilijk, maar gelukkig zijn de regels aangepast en daardoor is het laagdrempeliger. De spellingsregels kun je aanleren en krijg je vooraf aangereikt. Daarnaast zijn er twee ‘bijbels’: het Bosch Woordenboek waar ook de uitdrukkingen in staan vermeld en het boek ‘Wè zeet uwes’ over de stadstaal van ‘s-Hertogenbosch.” Van Kessel bereidt zich voor door de dictees van de voorgaande jaren door te nemen met speciale aandacht voor zijn fouten in het verleden. “Dat zijn mijn instinkers. Vaak heeft dat te maken met tussenstreepjes, hoofdletters en leestekens. Dat vind ik moeilijk. Kijk, ‘tillefôôn’ en zo dat weet ik allemaal wel en de spellingregels ken ik ook.”

Echt Bosch
Frank Finkers: “Je maakt gebruik van wat je hoort in de stad. Dialecten zijn aan het verdwijnen en worden meer regiolecten. In ‘s-Hertogenbosch verdwijnt het minder snel en dat heeft alles te maken met carnaval. Het algemeen Nederlands heeft de hoogste status, dan volgt het dorpsdialect en het stadsdialect heeft eigenlijk de laagste status. Maar als je tijdens carnaval in Oeteldonk geen Bosch kunt praten, dan heurde d’r eigenlijk nie echt bij. Het Bosch is vooral een klinkertaal: de donkere ‘ao’-klank zoals in ‘Wè staode gij daor te braoie’. De vette è-klank zoals in spèk en gèk en de chique Franse Rhône-klank zoals in grôôt, blôôt en dôôd. En de lange, wat smerig klinkende ‘e’ zoals in het woord néé dat eigenlijk meer een langgerekte ‘i’ is. Die vier klanken - en met name de eerste drie - vind ik kenmerkend voor de Bossche taal. Het meest Bossche woord vind ik ‘uwes’. Dat komt behalve een beetje in Vught verder nergens voor. Een paar jaar geleden riep iemand op een buitenlandse camping naar mij: ‘Bent uwes d’r ok?’ Ik wist meteen: dat is een Bosschenaar.”

Bende Bosschenaor of wilde dè écht zijn? Dan móete gewôôn meedoen mee ‘t Grôôt Bosch Dictee! Ok veur beginners! Aanmelden: n.marresdb@gmail.com of aan de balie van het Kringhuis, Parade 12 ‘s-Hertogenbosch. Aanmelden kan ook op woensdag 25 april in de bibliotheek aan de Hinthamerstraat 72. Inloop vanaf 19.30 uur. Aanvang 20.00 uur. Meer informatie: http://grootboschdictee.nl.